Czym jest egzamin PES?
PES — Państwowy Egzamin Specjalizacyjny, nazywany też egzaminem specjalizacyjnym — to końcowy egzamin weryfikujący kompetencje lekarzy i lekarzy dentystów po ukończeniu szkolenia specjalizacyjnego. Jest przeprowadzany przez Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) z siedzibą w Łodzi, a pytania egzaminacyjne (tzw. pytania CEM) publikowane są po każdej sesji.
Egzamin stanowi obowiązkowy warunek uzyskania tytułu specjalisty. Bez jego zdania lekarz nie może posługiwać się tytułem specjalisty w danej dziedzinie medycyny.
PES jest przeprowadzany według jednolitych, ogólnopolskich zasad — dla danej dziedziny wszyscy zdający w danej sesji rozwiązują ten sam test, a zakres merytoryczny i wykaz literatury są publikowane z wyprzedzeniem.
Struktura egzaminu
Egzamin PES składa się z dwóch głównych części:
Część testowa (PES-T)
Test jednokrotnego wyboru złożony ze 120 pytań, z pięcioma wariantami odpowiedzi (tylko jedna prawidłowa). Za każdą poprawną odpowiedź — 1 punkt. Próg zaliczenia: 60% poprawnych odpowiedzi (72 pkt).
Część ustna (PES-U)
Egzamin przed komisją egzaminacyjną obejmujący 4–6 zadań egzaminacyjnych. Ocena z egzaminu ustnego to średnia arytmetyczna ocen za poszczególne zadania. Podczas egzaminu niedopuszczalne jest wykonywanie inwazyjnych zabiegów.
Przelicznik wyniku egzaminu testowego na ocenę:
| Odsetek punktów | Ocena |
|---|---|
| co najmniej 90% | (5) bardzo dobry |
| 82% – poniżej 90% | (4,5) dobry plus |
| 75% – poniżej 82% | (4) dobry |
| 68% – poniżej 75% | (3,5) dostateczny plus |
| 60% – poniżej 68% | (3) dostateczny |
| poniżej 60% | (2) niedostateczny |
Przelicznik ocen końcowych egzaminu ustnego:
| Średnia ocen | Ocena końcowa |
|---|---|
| 4,76 – 5,00 | (5) bardzo dobry |
| 4,26 – 4,75 | (4,5) dobry plus |
| 3,76 – 4,25 | (4) dobry |
| 3,26 – 3,75 | (3,5) dostateczny plus |
| 2,76 – 3,25 | (3) dostateczny |
| do 2,75 | (2) niedostateczny |
Uzyskanie oceny niższej niż 2,76 za co najmniej dwa zadania oznacza niedostateczną ocenę końcową z egzaminu ustnego — niezależnie od ocen za pozostałe zadania.
Kolejność części: Warunkiem przystąpienia do egzaminu ustnego jest uzyskanie pozytywnego wyniku z testu. Pozytywny wynik PES-T jest uznawany przez kolejne 6 sesji egzaminacyjnych.
Zwolnienie z egzaminu ustnego: Zdający, który uzyska z testu co najmniej 75% poprawnych odpowiedzi (90 pkt), zostaje zwolniony z części ustnej.
Ocena końcowa PES: Wynika ze średniej arytmetycznej ocen z egzaminu testowego i egzaminu ustnego.
Budowa bazy pytań CEM:
- Pytania wraz z poprawnymi odpowiedziami są publikowane na stronie CEM w ciągu 7 dni od przeprowadzenia egzaminu.
- Baza pytań jest udostępniana na stronie internetowej CEM.
- Co najmniej 4 miesiące przed egzaminem CEM publikuje w SMK zakres merytoryczny PES dla danej dziedziny wraz z wykazem literatury (ze wskazaniem rozdziałów) i wytycznych towarzystw naukowych, na podstawie których weryfikowana jest poprawność pytań.
- W trakcie egzaminu testowego albo bezpośrednio po nim (przed wyjściem z sali) można wnieść do dyrektora CEM merytoryczne zastrzeżenie do pytania. Uznane pytanie jest pomijane przy ustalaniu wyników wszystkich zdających.
Wyjątki — uznanie egzaminu europejskiego za równoważny z PES:
Ustawa pozwala uznać egzamin organizowany przez europejskie towarzystwo naukowe za równoważny z zaliczeniem PES w całości albo w części. Obecny wykaz Ministra Zdrowia obejmuje egzaminy równoważne z zaliczeniem PES w całości w dziedzinach: anestezjologia i intensywna terapia, urologia, chirurgia klatki piersiowej, radiologia i diagnostyka obrazowa oraz okulistyka.
Uznanie można uzyskać dopiero po potwierdzeniu zakończenia szkolenia specjalizacyjnego — na wniosek złożony do dyrektora CEM.
Planowane zmiany (stan na październik 2026 r.): Ministerstwo Zdrowia przygotowało projekt nowelizacji ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, który w czerwcu 2026 r. trafił do konsultacji publicznych. Projekt zakłada m.in.:
- obowiązkową część praktyczną (ustną) PES dla wszystkich zdających — co oznaczałoby koniec zwolnienia z egzaminu ustnego po uzyskaniu 75% z testu,
- nowy Państwowy Egzamin Kompetencyjny (PEK) o charakterze praktycznym, zdawany w trakcie szkolenia specjalizacyjnego,
- likwidację jawnej bazy pytań egzaminów LEK i LDEK.
To na razie projekt — zmiany nie obowiązują, a ich ostateczny kształt i termin wejścia w życie mogą być inne. Opisane na tej stronie zasady wynikają z obecnie obowiązujących przepisów.
Terminy i sesje egzaminacyjne
Egzamin PES odbywa się dwa razy w roku:
Sesja wiosenna
1 marca – 31 maja
Zgłoszenie przez SMK do 31 grudnia
Sesja jesienna
1 października – 20 grudnia
Zgłoszenie przez SMK do 31 lipca
Terminy zgłoszeń są nieprzekraczalne — przepisy K.p.a. o przywróceniu terminu nie mają zastosowania. Dokładny harmonogram dla poszczególnych specjalizacji jest ogłaszany przez CEM przed każdą sesją.
Warunki przystąpienia
Do PES może przystąpić lekarz, który spełnia jeden z poniższych warunków:
- Ukończył przedostatni rok szkolenia specjalizacyjnego — kierownik specjalizacji potwierdza to i wydaje zgodę na przystąpienie do PES za pomocą SMK.
- Uzyskał potwierdzenie zakończenia szkolenia specjalizacyjnego, dokonane przez wojewodę, MON albo MSWiA.
- Uzyskał decyzję Dyrektora CMKP albo Ministra Zdrowia uznającą dotychczasowy dorobek zawodowy i naukowy za równoważny z realizacją programu specjalizacji.
Lekarz może przystąpić do PES w ciągu 5 lat od dnia potwierdzenia zakończenia szkolenia specjalizacyjnego.
Opłata egzaminacyjna:
- Pierwsze dwa zgłoszenia są bezpłatne. Opłata jest wymagana od trzeciego zgłoszenia i każdego kolejnego (liczy się zgłoszenie, nie samo przystąpienie do egzaminu).
- Obecna wysokość opłaty: 700 zł (nie więcej niż 25% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw).
Lekarzowi przysługuje urlop szkoleniowy w wymiarze 6 dni na przygotowanie się i przystąpienie do PES, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.
Egzamin jest ważny tylko w obecności co najmniej trzech członków Państwowej Komisji Egzaminacyjnej (PKE).
Jak skutecznie się przygotować?
Skuteczne przygotowanie do egzaminu PES wymaga systematycznego podejścia. Oto sprawdzone metody:
-
Pytania archiwalne (pytania CEM) to podstawa
Rozwiązywanie pytań CEM z poprzednich sesji egzaminacyjnych to najskuteczniejsza metoda nauki. Pozwala poznać formę pytań, poziom trudności i powtarzające się tematy. Na platformie Testy PES znajdziesz tysiące pytań archiwalnych.
-
Ucz się według kategorii
Podziel materiał na działy tematyczne i pracuj nad nimi systematycznie. Dzięki nauce według kategorii łatwiej zidentyfikujesz obszary wymagające dodatkowej uwagi.
-
Skup się na słabościach
Analizuj swoje błędy i wracaj do zagadnień, z którymi masz największe problemy. Inteligentny algorytm w Testy PES automatycznie wybiera pytania z obszarów, w których popełniasz błędy.
-
Uzupełniaj wiedzę z literatury
Pytania testowe wykraczają poza same archiwalia. Korzystaj z podręczników rekomendowanych przez CEM — na platformie znajdziesz pytania opracowane na ich podstawie.
-
Monitoruj postępy
Regularnie sprawdzaj statystyki i śledź poprawę skuteczności w poszczególnych kategoriach. Dane pomagają skupić czas nauki tam, gdzie przynosi największe efekty.
-
Ćwicz w warunkach egzaminacyjnych
Rozwiązuj pełne testy w określonym czasie, aby nabrać wprawy w tempie odpowiadania i nauczyć się zarządzania czasem podczas egzaminu.
Dostępne specjalizacje w Testy PES
Platforma Testy PES obsługuje następujące specjalizacje medyczne:
- Alergologia
- Anestezjologia i intensywna terapia
- Angiologia
- Audiologia i foniatria
- Balneologia i medycyna fizykalna
- Chirurgia dziecięca
- Chirurgia klatki piersiowej
- Chirurgia naczyniowa
- Chirurgia ogólna
- Chirurgia onkologiczna
- Chirurgia plastyczna
- Chirurgia szczękowo-twarzowa
- Choroby płuc
- Choroby płuc dzieci
- Choroby wewnętrzne
- Choroby zakaźne
- Dermatologia i wenerologia
- Diabetologia
- Diagnostyka laboratoryjna
- Endokrynologia
- Endokrynologia ginekologiczna i rozrodczość
- Endokrynologia i diabetologia dziecięca
- Gastroenterologia
- Gastroenterologia dziecięca
- Geriatria
- Ginekologia onkologiczna
- Hematologia
- Hipertensjologia
- Immunologia kliniczna
- Intensywna terapia
- Kardiochirurgia
- Kardiologia
- Kardiologia dziecięca
- Medycyna nuklearna
- Medycyna paliatywna
- Medycyna Pracy
- Medycyna ratunkowa
- Medycyna rodzinna
- Medycyna sportowa
- Nefrologia
- Nefrologia dziecięca
- Neonatologia
- Neurochirurgia
- Neurologia
- Neurologia dziecięca
- Okulistyka
- Onkologia kliniczna
- Ortopedia i traumatologia narządu ruchu
- Otorynolaryngologia
- Patomorfologia
- Pediatria
- Perinatologia
- Położnictwo i ginekologia
- Psychiatria
- Psychiatria dzieci i młodzieży
- Radiologia i diagnostyka obrazowa
- Radioterapia onkologiczna
- Rehabilitacja medyczna
- Reumatologia
- Transplantologia kliniczna
- Chirurgia stomatologiczna
- Ortodoncja
- Periodontologia
- Protetyka stomatologiczna
- Stomatologia dziecięca
- Stomatologia zachowawcza z endodoncją
Źródła
Informacje przedstawione w artykule zostały opracowane na podstawie oficjalnych źródeł:
- Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (art. 16rb–16x, tekst jednolity) — Internetowy System Aktów Prawnych (isap.sejm.gov.pl)
- Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) — Państwowy Egzamin Specjalizacyjny dla lekarzy i lekarzy dentystów — cem.edu.pl/spec.php
- Regulamin porządkowy Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego (CEM) — cem.edu.pl/legis/regulamin_PES_20240930.pdf
- Planowane zmiany — projekt nowelizacji ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Polityka Zdrowotna, czerwiec 2026) — politykazdrowotna.com
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 4 maja 2023 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów (Dz.U. 2023 poz. 975) — Internetowy System Aktów Prawnych (isap.sejm.gov.pl)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 października 2017 r. w sprawie wykazu egzaminów organizowanych przez europejskie towarzystwa naukowe równoważnych z PES (Dz.U. 2017 poz. 2005) — Internetowy System Aktów Prawnych (isap.sejm.gov.pl)